De vraag of je als creatieve chaoot nu wel of geen diagnose zou moeten laten stellen, vindt ik een lastige vraag. Het wel of niet stellen van een diagnose kan namelijk verschillende voor- en nadelen hebben voor verschillende personen. Graag ga ik hier wat dieper op in door te vertellen over eigen ervaringen.

Nadelen van een diagnose:

Ziek of niet ziek?

Een diagnose in medische termen lijkt te  impliceren dat je ziek bent. De vraag is: ‘waar trek je de grens tussen ‘tegen dingen aanlopen’ (of dat nu te maken heeft met wat de omgeving vind of met wat je zelf lastig vind) en ‘echt ziek zijn?’ Iedereen loopt toch tegen dingen aan? Bij de creatieve chaoot vallen deze dingen wel meer op, omdat het afwijkt van de norm, maar dat betekend  toch niet dat iemand ziek is?Ik vind vinden wel dat iemand zichzelf ziek kan noemen als iemand dagelijks dusdanig tegen dingen aanloopt dat iemand geen enkele vorm van werk of geen enkele bijdrage aan de samenleving kan leveren. Iemand kan zichzelf ziek voelen, maar dit kan naar ons idee ook aangepraat zijn. Het voelt immers erg rot als je het gevoel hebt dat je niet mag zijn wie je bent. We vinden ook wel dat iemand zichzelf ziek kan noemen als iemand echt een gevaar voor zichzelf of anderen is. Voor creatieve chaoten geldt dit heel vaak niet. Een hersentype (in dit geval het type creatieve chaoot)  is naar mijn idee net zoiets als afkomst of geaardheid en dus absoluut geen ziekte!

Een negatieve benadering

Ik ken iemand die persoonlijk meer nadeel dan voordeel heeft ervaren van haar diagnose, vooral nadat ze net haar AD(H)D diagnose had. Dit kwam in eerste instantie doordat ze plotseling heel anders benaderd werd door mensen. Mensen hadden vaak sneller een negatief beeld van haar en eigenschappen die eerst nog leuk en grappig waren, werden ineens irritant en AD(H)D-achtig. Ook gingen mensen er soms bij voorbaat al vanuit dat ze snel afgeleid zou zijn en dat ze daardoor bepaalde klussen niet zou kunnen. Nu is het niet zo dat ze nooit last heeft gehad van concentratieproblemen, maar doordat ze geoefend heeft met de hyperfocus kan ze zich nu zelfs langer concentreren dan de meeste van haar leeftijdsgenoten. Omdat dit iets is wat mensen niet verwachten van iemand met een AD(H)D-label willen ze soms eerst zien en dan pas geloven. persoonlijk herken ik hier ook erg veel in. Dergelijke verhalen hoor ik steeds vaker van mensen met diagnoses. Ook bij andere diagnoses kan het zo zijn dat mensen je gaan zien als abnormaal of als ziek, terwijl je dit zelf liever niet zo ziet.

De lijst met negatieve kenmerken in de DSM

Naast een negatieve benadering heeft bovengenoemde persoon zich veel onzeker gevoeld vanwege de lijst aan negatieve kenmerken van ADHD. Voordat ze wist dat er ook positieve kenmerken zijn die horen bij een ADHD persoonlijkheid, had ze het gevoel dat er echt iets mis met haar was. De officiële beschrijving van ADHD in de DSM (het psychiatrisch handboek) maakt mij persoonlijk niet erg vrolijk, omdat ik de beschrijvingen overdreven vindt klinken. Daarnaast staat er bij bijna alle kenmerken het woordje vaak, terwijl het niet duidelijk is wat er wordt bedoeld. Elke dag, elke week, elke maand of nog iets heel anders? Doordat dit geheel afhangt van jou interpretatie van vaak, wordt zo’n diagnose voor ons gevoel een stuk minder betrouwbaar.

Afwijzingen

Helaas hoor ik de laatste tijd wel eens verhalen van mensen die worden afgewezen voor een baan, een relatie of een date of zelfs een opleiding, vanwege AD(H)D of autisme. Dit vindt ik zonde, gezien creatieve chaoten juist een hele grote meerwaarde voor de samenleving hebben vanwege hun kwaliteiten (die worden genoemd op de pagina’s over ADHD en autisme). Ook in een relatie kan een creatieve chaoot naar mijn idee juist een meerwaarde hebben. Wij kennen verschillende creatieve chaoten in een relatie en hun partners vinden juist dat ze een levendige relatie hebben en een partner die nooit verveeld. Creatieve chaoten hebben juist een unieke kijk op de wereld, maar helaas is nog niet iedereen zich daar bewust van. Persoonlijk denk ik, dat als ik als ik ergens afgewezen zou worden vanwege een etiket als AD(H)D of dyslexie, dat ik zou vinden dat die omgeving of persoon niet bij mij zou passen en me zelfs ongelukkig zou kunnen maken. Maar als ik bijvoorbeeld een opleiding zou willen doen, waarvan ik het gevoel heb dat het wel goed bij me past, zou ik waarschijnlijk maar verzwijgen dat er een diagnose voor AD(H)D is gesteld. Soms kan het juist voordeel opleveren om het te verzwijgen.

Medicatie: moet dat?

Nog een nadeel van een diagnose is dat er vooral bij een AD(H)D diagnose, bijna altijd wordt aangedrongen op medicatiegebruik. Ik geloof niet dat een creatieve chaoot medicijnen nodig heeft, want er hoeft niks genezen te worden. De problemen waar creatieve chaoten tegenaan lopen kunnen heel goed op andere manieren opgelost worden, ook al is het soms misschien lastig. Verder leiden de medicijnen voor AD(H)D soms tot vervelende en soms zeer ernstige gevolgen. Hier vertel ik meer over op de pagina ADHD en medicatie. Wat ik zie als een groot nadeel, is dat sommige organisaties mogelijk banden hebben met de farmaceutische industrie en deze organisaties hebben soms ook weer afspraken met huisartsen. Een voorbeeld hiervan is de organisatie PsyQ. Deze organisatie promoot medicatie voor AD(H)D en mogelijk hebben leden van PsyQ banden met de farmaceutische industrie. Iemand, die een van ons persoonlijk kent, wilde zich laten testen op AD(H)D, maar deze persoon wilde echter geen medicatie in het geval dat de diagnose gesteld zou worden. Het doel van de diagnose voor deze persoon was namelijk het verkrijgen van het recht op praktische coaching. Deze persoon is, net als ons, van mening dat AD(H)D geen ziekte is, maar een diversiteit in het karakter. Deze persoon werd door de huisarts doorverwezen naar PsyQ omdat de huisarts alleen door wilde verwijzen naar deze organisatie. Hier liet deze persoon dus een diagnose stellen. Echter de voorwaarde was dat de behandeling wel bij PsyQ zou plaats vinden. Tevens werd deze persoon onder druk (“je hebt toch klachten en je wilt toch geholpen worden”) alsnog overgehaald om een afspraak te maken met een psychiater voor medicatie gebruik. Uiteindelijk is deze persoon niet naar deze afspraak gegaan, maar zij voelde zich wel bijna gedwongen om medicatie te gaan gebruiken. Ik heb mijzelf ook meerdere malen over laten halen om medicatie te proberen, terwijl ik er nooit baat bij heb gehad en ik was me de laatste keer dat ik medicatie gebruikte zich zelfs al bewust was van de gevolgen. Maar omdat er toen werd gezegd dat het mogelijk ook zou kunnen helpen tegen mijn migraine heb ik het toch geprobeerd. Helaas was dit niet het geval en helaas heeft het wederom geen voordelen opgeleverd.  Ik vind dat iedereen zelf moet kunnen bepalen of hij/zij wel of geen medicatie wil gebruiken, maar ik zou het persoonlijk niet aanraden.

Nadelen van de “diagnose” hoogbegaafdheid

Een label hoogbegaafdheid kan soms ook nadelig zijn. Wat ik in mijn omgeving vooral hoor is dat mensen er gelijk vanuit gaan dat je alles weet en van alles kunt als je hoogbegaafd bent. Hierdoor zijn mensen met dit etiket vaak juist bang om fouten te maken. Wanneer iemand faalangst heeft kan het etiket hoogbegaafd de faalangst dus ook versterken. In de praktijk zie ik dit vaak bij mensen die hoogbegaafd zijn en daarnaast nog meer etiketten hebben. Doordat hoogbegaafden (of hoog intelligente mensen) zichzelf vaak aan hebben geleerd om sociaal wenselijk te zijn, lijken ze vaak vrij “normaal”. Wanneer er dan sprake is van AD(H)D en/of autisme en/of dyslexie valt het anders zijn vaak juist nog minder op. Ook eigenschappen of interesses die je vaak bij hoogbegaafden ziet kan iemand verborgen houden om “normaler” te lijken. Echter kan schijn bedriegen. Persoonlijk zie ik “normaal” overkomen lang niet altijd als voordeel, maar de meningen daarover verschillen. Ook ken ik mensen met dit etiket die juist zelf het idee hebben dat ze altijd gelijk hebben. Je kan je afvragen of dit niet voortkomt uit onzekerheid. Veel hoogbegaafden die ik ken hebben juist geen studie afgemaakt en zijn daar vaak onzeker over. Het label hoogbegaafdheid kan dan een bewijs voor ze zijn dat ze wel slim zijn. Weten dat je hoogbegaafd bent kan veel verklaren, maar het kan ook nadelen opleveren wanneer er te veel waarde aan wordt gehecht op de verkeerde manier.

Nadelen van alle etiketten

Wat bij alle psychiatrische etiketten natuurlijk geldt, is dat mensen soms in de eerste instantie het etiket zien en niet het mens of het kind erachter. Ik vind het niet erg en zelfs handig als verschillen tussen mensen benoemd worden en ik snap dat het handig is om deze verschillen te categoriseren in etiketten. Echter zijn niet alleen groepen mensen verschillend, maar zijn alle mensen verschillend. Het is, naar mijn mening, belangrijk dat men beseft dat een label maar een deel is van hoe iemand in elkaar zit en niet de hele persoon.

Voordelen van een diagnose:

Jezelf beter begrijpen

Je kan jezelf beter leren begrijpen door een diagnose. Natuurlijk is het nooit zo dat alles wat in een diagnose omschreven staat helemaal klopt of overeen komt met wie je zelf bent, maar voor een groot deel kon het voor mij wel verklaren waarom ik tegen bepaalde dingen was aangelopen in mijn leven. Ook de positieve kanten die ik leerde kennen via verschillende bronnen, die de negatieve lijst hebben aangevuld, kloppen voor mijn gevoel heel goed. Door zowel positieve als negatieve kenmerken van verschillende labels te leren kennen en door mijzelf hierin te herkennen leerde ik mijzelf beter kennen.

Coaching of een andere vorm van hulp

Wat een groot voordeel kan zijn van het hebben van een diagnose, is dat je daardoor hulp kan krijgen voor waar je tegen aan loopt.  Over het algemeen heb je toch een diagnose nodig om bepaalde hulp te kunnen krijgen. Zo heeft iemand die ik ken bijvoorbeeld veel gehad aan AD(H)D coaching van Mannaz ADHD coaching. Bij deze organisatie werd deze persoon in haar waarde gelaten betreft haar visie op AD(H)D en ze kon zelf bepalen waar ze wel en niet aan wilde werken. Ik weet dat er ook organisaties zijn die voor jou willen bepalen waar je aan moet werken. Degene die ADHD coahing heeft gehad wist van te voren al dat ze dat in ieder geval niet wilde, dus ze is gericht gaan zoeken naar een organisatie die cliënten/klanten zelf laat kiezen waar ze aan willen werken. Hetzelfde geldt natuurlijk ook voor andere vormen van hulpverlening. Er zijn een hoop organisaties die vinden dat zij weten wat goed voor jou is en die vinden dat zij kunnen bepalen wat normaal is. Gelukkig zijn er ook organisaties zijn die aan jou zullen vragen waar jij zelf aan wil werken. Ik zou iedereen het tweede soort organisatie aanbevelen. Om erachter te komen hoe een organisatie hier over denkt, kun je naar mijn idee het beste bellen of mailen en ernaar vragen.

patiënt, cliënt of klant? 

Ik vindt het wel vreemd om een diagnose te hebben (waardoor een hoop mensen denken dat je ziek of abnormaal bent), terwijl ik zelf vindt dat je gewoon anders bent in sommige dingen. Natuurlijk is het fijn om coaching te krijgen in het proces van jezelf leren te accepteren en bijvoorbeeld in  het vinden van een balans tussen je aanpassen en jezelf blijven. Ik denk echter dat ieder mens (ook “normale” mensen) iets zou kunnen hebben aan een vorm van coaching. Ik zou in het geval van coaching ook spreken van cliënten of zelfs kanten. Pas als iemand echt ziek is (zoals is beschreven bij ‘Ziek of niet ziek?’ ) vindt ik dat je iemand een patiënt mag noemen. Voor creatieve chaoten is het alleen wel fijn om coaching te krijgen van iemand die hen een beetje begrijpt. Helaas heb je daar toch vaak een diagnose voor nodig….

Uitleg voor andere mensen

Wat ook een voordeel kan zijn van een diagnose, is dat je aan anderen uit kan leggen waarom je dingen soms op een ander manier doet. Het nadeel hiervan is dan wel dat mensen op twee manieren kunnen reageren nadat ze weten van je diagnose. Ze kunnen begripvol reageren of juist extra kritisch, zoals ik heb beschreven bij de nadelen van een diagnose. Mijn mening is dat het wel of niet vertellen over je diagnose ten eerste afhangt van aan wie je het vertelt. Ik vindt bijvoorbeeld dat hele goede vrienden dat wel moeten weten, omdat ik vindt dat je bij hen ook helemaal jezelf moet kunnen zijn. Bij werk of studie raad ik aan om, indoen nodig alleen de relevante kenmerken te benoemen. Hierdoor voorkom je dat mensen negatief over je denken vanwege een label, maar hierdoor kan je toch uitleggen waarom je soms iets anders doet of overkomt.

De positieve kanten

Het grootste voordeel van het hebben van een diagnose is volgens mij het bewust zijn van de positieve kanten die horen bij deze etiketten. Ik heb zelf erg veel gehad aan een positieve kijk op creatieve chaoten. Ik heb altijd wel van mijzelf geweten dat ik creatief, oplossingsgericht, analytisch, spontaan en enthousiast ben, goed kan tekenen etc. Echter vergat ik deze positieve eigenschappen vaak wanneer ik me onzeker voelde en wanneer ik juist veel kritiek had gekregen vanwege mijn “anders zijn”. Het besef dat je ook talenten hebt kan dan erg fijn zijn! Inmiddels ben ik helemaal niet meer onzeker over mijzelf en ben ik er juist trots op dat ik niet “normaal” ben.

Bronnen:

Batstra, L. (2012). Hoe voorkom je ADHD? Door de diagnose niet te stellen (2e druk). Amsterdam: Uitgeverij Nieuwezijds

Artsennet (2013) blog Laura Batstra: Same old song, different tune http://www.artsennet.nl/opinie/Gastblogs/Laura-Batstra/Blogbericht-Laura-Batstra/118590/Same-old-song-different-tune.htm Op het web